23.6.2023

Dziurawce (Hypericum) to rodzaj obejmujący ponad 500 gatunków roślin występujących w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Nazwa rodzajowa dziurawiec nawiązuje do cechy morfologicznej polegającej na tworzeniu w strukturze liści przeźroczystych gruczołków gromadzących olejki eteryczne. Przepuszczają one światło, dlatego liście oglądane pod słońcem wyglądają, jakby były podziurkowane szpilką.

Spośród występujących dziko na terenie Polski dziurawców (8 gatunków rodzimych) powszechnie znany jest dziurawiec zwyczajny (H. perforatum), wykorzystywany w medycynie i ziołolecznictwie. Wytwarzane z niego środki stosuje się m.in. do łagodzenia objawów depresji, leczenia zaburzeń trawienia oraz bezsenności.

Większość rosnących na świecie dziurawców stanowią gatunki zielne, jedynie część z nich to rośliny o drewniejących pędach – niewielkie krzewy lub półkrzewy, wśród których znajdują się taksony o dekoracyjnych żółtych kwiatach, długo i obficie kwitnące, o sezonowym lub trwałym ulistnieniu, wykorzystywane w ogrodnictwie jako rośliny ozdobne. Gatunki wystarczająco odporne na mróz można stosować w kraju jako ciekawe uzupełnienie asortymentu zieleni miejskiej, parkowej i osiedlowej.

Dziurawiec Kalma (H. kalmianum) ‘Gemo’

To jeden z najlepszych krzewiastych dziurawców polecanych do miasta. Odmiana ‘Gemo’ zasługuje na spopularyzowanie dzięki walorom dekoracyjnym i wysokiej odporności mrozowej (strefa mrozoodporności 5b). Sam gatunek pochodzi z Ameryki Północnej, naturalnie występuje na pograniczu Kanady i USA, w stanach Quebec, Ontario, Michigan i Illinois – na obszarach o klimacie zbliżonym do naszego, gdzie silne mrozy zimą nie są rzadkością. W naturze osiąga 60–80 cm wysokości, tworzy lancetowate, zimozielone, drobne liście od 1,5 cm do 4,5 cm długości, ciemnozielone do lekko niebieskawych z wierzchu. Złociste kwiaty mają 2–3 cm średnicy, są zbudowane z żółtych, jajowatych płatków otaczających liczne, pomarańczowożółte pylniki (krótsze od płatków). Kwiaty są zebrane po kilka na szczytach gałązek, rozwijają się sukcesywnie od czerwca do września. Sam gatunek jest rzadko spotykany w handlu, ale szkółki oferują jego cenną, sprawdzoną w uprawie odmianę ‘Gemo’, w produkcji notowaną od 1987 r. Krzewy tej odmiany charakteryzują się gęstym, kompaktowym pokrojem, przybierają kształt półkulisty, dorastają do 1 m wysokości. Liście mają nieco dłuższe, do 6 cm długości, w naszym klimacie opadają na zimę. Kwitnienie jest bardzo obfite, trwa do późnej jesieni, a kwiaty tego dziurawca wabią przeróżne owady zapylające – pszczoły, trzmiele i motyle. Po kwitnieniu zawiązują się owoce w formie suchych brązowych torebek, które ani nie zdobią, ani nie szpecą roślin. Usuwa się je na początku kolejnego sezonu przy okazji wiosennego cięcia, które należy przeprowadzić przed rozpoczęciem wegetacji. Zabieg cięcia stymuluje bowiem tę odmianę do silnego krzewienia się i obfitego kwitnienia. Dziurawiec Kalma ‘Gemo’ preferuje przeciętne, przepuszczalne gleby ogrodowe, niezbyt urodzajne, wykazuje wysoką wytrzymałość na suszę, zasolenie gleby i zanieczyszczenie powietrza, nie choruje, nie jest porażany przez szkodniki i nie przemarza. Doskonale nadaje się do sadzenia w grupach lub w zestawieniach z innymi krzewami i bylinami na stanowiskach słonecznych.

Dziurawiec ‘Hidcote’

Przez wielu ogrodników jest uważany za jedną z najpiękniejszych, wielkokwiatowych odmian mieszańcowych dziurawca. Kultywar ten uzyskano w latach 20. XX w. w Wielkiej Brytanii. Krzew dorasta do 80 cm wysokości, w sprzyjających warunkach przekracza 1 m, przyjmuje pokrój zaokrąglony. Pędy ma proste lub lekko łukowato wygięte, liście półzimozielone, jajowatolancetowate, 4–5 cm długości i 1,5 cm szerokości, ciemnozielone. Kwiaty rozwijają się od lipca do września w szczytowej części pędów, są bardzo duże, mają od 3,5 cm do 6,5 cm średnicy. Roślina nie zawiązuje owoców. Dobrze rośnie w zachodniej części kraju (strefa mrozoodporności 6b), choć w ostre zimy i tam może przemarzać. Nadaje się do sadzenia na ciepłych, słonecznych stanowiskach w ogrodach osiedlowych. Sadzona w grupach może być stosowana jako wyższa roślina okrywowa.


Dziurawiec kielichowy (H. calycinum)

Tworzy wyrównane, zielone dywany ozdobione latem okazałymi kwiatami. To jeden z niższych dziurawców, rozłożysty, zimozielony półkrzew. Naturalnie występuje w Europie Południowo-Wschodniej i w Turcji. Dorasta do 20–60 cm wysokości. Pędy ma cienkie, gęsto ulistnione, tworzą one zwartą matę okrywającą grunt. Roślina rozrasta się za pomocą podziemnych rozłogów. Zimozielone lub półzimozielone liście mają od 4 cm do 10 cm długości, są eliptyczne lub wąskojajowate, początkowo jasne, później ciemnozielone. Kwitnie od lipca do września, tworzy duże, błyszczące, żółte kwiaty o średnicy 4–8 cm z licznymi, bardzo długimi pręcikami. W czasie bezśnieżnych, mroźnych zim część nadziemna może przemarzać (strefa mrozoodporności 6b), jednak po ścięciu roślina dobrze i dosyć szybko się regeneruje. Dziurawiec ten toleruje gleby suche, stanowiska półcieniste, nadaje się do zadarniania miejsc trudnodostępnych, np. nasypów i skarp, które umacnia podziemnymi rozłogami.

Dziurawiec farbierski (H. androsaemum)

To chyba najlepiej znany z uprawianych u nas dziurawców, tworzących ozdobne kwiaty i owoce. W stanie dzikim występuje na południu Europy, w północnej Afryce, po Azję Mniejszą. Tworzy kuliste krzewy, dorastające do 1 m wysokości. Pędy ma proste, dosyć cienkie, ale sztywne, rozgałęziające się w górnej części i zwieńczone kwiatostanami. Liście w naszym klimacie są sezonowe, jajowate, długości 5–10 cm, osadzone naprzeciwlegle. Kwiaty o średnicy 2–2,5 cm rozwijają się w lipcu i sierpniu, po przekwitnieniu tworzą się z nich dekoracyjne owoce – owalne mięsiste torebki przypominające jagody, barwy czerwonej, w miarę dojrzewania ciemniejące. Gatunek ten jest wrażliwy na mróz (strefa mrozoodporności 7a), ale ponieważ zakwita na jednorocznych przyrostach, przemarznięcie pędów, które i tak wiosną trzeba nisko przyciąć, nie ogranicza jego zastosowania jedynie do cieplejszych, zachodnich rejonów kraju – pozwala na uprawę także w centrum i na wschodzie Polski.


Dziurawiec bezwonny (H. ×inodorum)

To gatunek o wyjątkowo szerokim asortymencie odmian, różniących się barwą owoców. Jest uprawiany przede wszystkim w celu pozyskiwania gałązek zwieńczonych wyjątkowo dekoracyjnymi owocami o zróżnicowanej i atrakcyjnej kolorystyce, które wykorzystuje się w kwiaciarstwie jako dodatek do bukietów. Niektóre kultywary można z powodzeniem uprawiać w ogrodach. Najpopularniejszą odmianą tego dziurawca jest ‘Rheingold’ o złocistych kwiatach i licznych, ceglastoczerwonych owocach. Jest to krzew o półkulistym pokroju, dorasta do ok. 0,8 m wysokości, tworzy wzniesione, cienkie i dosyć sztywne pędy z siedzącymi, jajowatymi liśćmi, młodymi – soczyście zielonymi, po dojrzeniu – ciemnozielonymi. W łagodne zimy liście częściowo utrzymują się na gałązkach. Zakwita na przełomie czerwca i lipca. Z kulistych pąków rozwijają się żółte kwiaty zbudowane z 5 połyskujących płatków korony, licznych pręcików i dużego słupka. Kwiaty są zebrane po kilka w szczytowych, rozgałęziających się kwiatostanach. Po przekwitnieniu zawiązują się duże, czerwonopomarańczowe, błyszczące owoce, po dojrzeniu wiśniowoczerwone. Jajowate owoce przypominają jagody, choć pod względem budowy morfologicznej są torebkami, ich skórka jest błyszcząca. Dopiero po dojrzeniu oraz wyschnięciu torebki pękają i wysypują nasiona. Roślina powtarza kwitnienie późnym latem i jesienią. Wówczas na krzewach występują jednocześnie kwiaty oraz dojrzałe, barwne owoce. Dziurawiec ten wymaga stanowisk ciepłych, słonecznych, znosi suszę, jest tolerancyjny w stosunku do gleby. Zimą nadziemna część zwykle mniej lub bardziej przemarza (strefa klimatyczna 6b), ale nie ma to większego znaczenia, bo i tak wymaga niskiego przycięcia na wiosnę. Na wschodzie kraju zalecane jest zabezpieczanie nasad roślin – okrywanie na zimę podstawy pędów kopczykami ziemi (podobnie jak to się robi dla róż). Spośród oferowanych na polskim rynku kultywarów dziurawca bezwonnego o dużych, kolorowych owocach, wyglądających niemal jak porcelanowe, warto zwrócić uwagę na serię odmian MAGICAL oraz GEM: MAGICAL BEAUTY (owoce różowe), MAGICAL FLAME, MAGICAL RED, MAGICAL RED FLAME, RED GEM, BLACK GEM (owoce czerwone, koralowe, wiśniowe), MAGICAL SUNSHINE (owoce kremowe, żółte), GREEN GEM (owoce zielone), ORANGE GEM (owoce pomarańczowe), WHITE GEM (owoce białe).


Dziurawiec olimpijski (H. olympicum)

To z kolei drewniejąca u nasady bylina, zaliczana przez niektórych botaników do grupy krzewów, naturalnie występuje na skalistych zboczach gór od Bałkanów po południową Turcję. Roślina tworzy wyprostowane, nierozgałęzione pędy dorastające do 20–30 cm wysokości. Liście są drobne, lancetowate, jasnozielone, siedzące, pokryte woskowym nalotem. Charakterystyczne dla dziurawców, złocistożółte kwiaty z licznymi pręcikami rozwijają się od czerwca do lipca. Są zebrane w kwiatostany liczące do 5 kwiatów. Płatki korony mają do 3 cm długości, pręciki do 2,5 cm długości. Roślina wymaga gleb lekkich, przepuszczalnych, raczej suchych, stanowisk słonecznych i osłoniętych od wiatru. Mrozoodporność dobra (strefa klimatyczna 6). Można ją sadzić na słonecznych rabatach bylinowych oraz w ogrodach skalnych.


Grzegorz Falkowski

Związek Szkółkarzy Polskich