25.7.2023

Zachwycają zwiewnym pokrojem, nieraz oryginalną kolorystyką liści i kwiatostanów, a także mają szeroki zakres zastosowań. Trawy – warto przyjrzeć im się z bliska.

Trawy ozdobne w ostatnich latach cieszą się coraz większym zainteresowaniem. Ich popularyzacja zaczęła się już dziesiątki lat temu za sprawą licznych ogrodników i botaników. Jednym z głównych prekursorów był botanik prof. Karl Foerster, który w latach 30. XX w. założył kolekcję traw ozdobnych. Ważną postacią w świecie traw ozdobnych jest także Ernst Pagels, niemiecki ogrodnik, hodowca traw i bylin. To właśnie on wyselekcjonował dziesiątki odmian miskantów chińskich (Miscanthus sinensis), które są stosowane po dziś dzień, a przykładem jest m.in. odmiana ‘Ferner Osten’. Aktualnie trawy stosowane są przez licznych architektów krajobrazu, którzy łączą je z różnorodnymi bylinami i krzewami. Jedne z najbardziej znanych projektów z udziałem traw i bylin tworzy holenderski projektant ogrodów Piet Oudolf, który także przyczynia się do propagowania licznych gatunków oraz odmian traw za sprawą swoich projektów i publikacji.

Gdzie szukać inspiracji w zakresie traw ozdobnych? A chociażby odwiedzając kolekcje tej grupy roślin i ogrody, gdzie duży udział mają trawy ozdobne. W Polsce Kolekcja Narodowa rodzaju Miscanthus znajduje się w Majowych Ogrodach w Rykach, gdzie ponadto znajdują się liczne kolekcje innych traw. Przepiękne nasadzenia z trawami warto także obejrzeć w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Wrocławskiego Arboretum Wojsławice.

Trawa trawie nierówna

Trawy od dawien dawna goszczą w naszych ogrodach i coraz częściej z sukcesem stosowane są również w przestrzeni miejskiej. Wpływ na to ma łatwość uprawy wielu gatunków traw ozdobnych oraz możliwość przystosowania do trudnych warunków miejskich. Trawy naturalnie porastające ubogie stanowiska, jak schizachyrium miotlaste (Schizachyrium scoparium), są przystosowane do suszy i wytwarzają głęboki, silny system korzeniowy, który umożliwia im rośnięcie w mniej przyjaznych warunkach siedliskowych. Ponadto liczne gatunki traw dobrze rosną na glebach zasadowych, a przykładem wysokiej tolerancji co do odczynu gleby jest chociażby poronica śmiałkowata (Sporobolus airoides). Część gatunków traw występujących naturalnie na wydmach nadmorskich jest odporna na zasolenie gleby. Do tej grupy należą m.in. wydmuchrzyca piaskowa (Leymus arenarius) i proso gorzkie (Panicum amarum).

Jednak nie wszystkie trawy są polecane do przestrzeni miejskiej, ponieważ część gatunków jest bardziej wymagająca, np. względem podłoża i wilgotności gleby. Wysokie wymagania wilgotnościowe mają przykładowo rozplenice japońskie (Pennisetum alopecuroides), które na glebach suchych kwitną słabiej, a ich liście mogą żółknąć i zasychać. Przyjrzyjmy się jednak tym, które w ostatnim czasie zyskują na popularności i są polecane do miast.

Rekomendacji kilka

Na polskim rynku dostępnych jest coraz więcej gatunków i odmian traw ozdobnych, które z powodzeniem można uprawiać w naszym klimacie. Ponadto stale selekcjonowane są nowe odmiany, także przez polskich hodowców, które z sukcesem wprowadzane są do sprzedaży.

Gatunkiem stopniowo zyskującym popularność jest kostrzewa Maire’a (Festuca mairei). Jednym z jej atutów jest szybkie wybudzanie się po zimie i zazielenianie się kępy. Kwitnienie rozpoczyna w czerwcu. Jej złote kwiatostany po przekwitnięciu przechodzą w beżowy kolor, a źdźbła utrzymują się aż do zimy. Jest to jedna z większych kostrzew, ponieważ dorasta do nawet 100 cm wysokości.


Także wcześnie startującą po zimie trawą jest owsiczka wiecznie zielona (Helictotrichon sempervirens), tolerująca gleby suche i zasadowe, a także znosząca większe mrozy, co pozwala na stosowanie jej w nasadzeniach pojemnikowych wieloletnich. Owsiczka ma wyjątkowe, sinoniebieskie ubarwienie liści, które utrzymuje się przez cały sezon. Dodatkową ozdobą są pojawiające się w czerwcu wiechy, osadzone na łukowatych źdźbłach. Roślina w czasie kwitnienia może osiągać nawet 150 cm wysokości. Szczególnie poleca się odmianę ‘Saphirsprudel’, której liście są odporne na rdzę brunatną.


Polecanym gatunkiem rodzimym do zieleni miejskiej jest sesleria błękitna (Sesleria caerulea), która jest tolerancyjna względem warunków glebowych oraz może rosnąć na stanowisku zarówno słonecznym, jak i częściowo ocienionym. Szczególnie interesująca jest jej kolorystyka liści, ponieważ z jednej strony są niebieskawe, a z drugiej – ciemnozielone. Kwitnie obficie wiosną, dzięki czemu jest oryginalną rośliną nadającą koloru rabacie po zimowej przerwie. Jest to jedna z niższych traw, ponieważ dorasta do zaledwie 30 cm wysokości.


Do założeń naturalistycznych polecany jest śmiałek darniowy (Deschampsia caespitosa), także występujący naturalnie w Polsce. Ma niewielkie wymagania glebowe i świetnie radzi sobie na rabatach zarówno słonecznych, jak i ocienionych. Wcześnie wybudza się po zimie oraz kwitnie niezwykle obficie ażurowymi kwiatostanami. Odmianami wartymi uwagi są m.in. ‘Cabana Buta’ o ciemnozielonych liściach i początkowo bardziej wzniesionym pokroju oraz bardziej popularna ‘Goldtau’ o wiechach beżowo-purpurowych. Stosując śmiałki darniowe, warto wziąć pod uwagę możliwość ich obfitego rozsiewania. Z tego powodu lepiej sprawdzają się w założeniach naturalistycznych niż uporządkowanych. Również gatunkiem rodzimym idealnym do luźnych nasadzeń jest tymotka Boehmera (Phleum phleoides) – ma podłużne kwiatostany i czerwono nabiegłe źdźbła, a jej wysokość to ok. 50–80 cm.


Gatunkiem łatwym w uprawie jest butelua smukła (Bouteloua gracilis), naturalnie porastająca prerie w Ameryce Północnej. Ma niewielkie wymagania glebowe oraz wysoką mrozoodporność. Może rosnąć na glebach słabych i ubogich. Kwiatostany są wyjątkowo charakterystyczne i atrakcyjne, bowiem przypominają sierpiki. Butelua smukła może dorastać od 40 cm do 80 cm wysokości. Odmiana ‘Blonde Ambition’ cechuje się zjawiskowym, złotym kolorem kwiatostanów (jest także jedną z wyższych odmian, bo dorasta do ok. 80 cm), zaś odmiana ‘Bad River’ wytwarza je w kolorze purpurowym. Schizachyrium miotlaste (S. scoparium) także porasta prerie, a w sprzedaży oferowane są liczne interesujące odmiany, które osiągają ok. 80–120 cm wysokości. Odmiana ‘Chameleon’^PBR cechuje się paskowanymi liśćmi w kolorach zielonym i białym, a jesienią wybarwia się na różowo. Popularność zyskało także schizachyrium ‘Standing Ovation’^PBR o wzniesionym pokroju i niebiesko-purpurowych liściach. Szczególnie charakterystyczną odmianą jest ‘Ha Ha Tonka’^PBR o silnie omszonych liściach i pędach.


Poszukując traw o większych rozmiarach warto zainteresować się prosem gorzkim (P. amarum) i niektórymi odmianami prosa rózgowatego (Panicum virgatum). Pierwsze z nich dorasta do ok. 150 cm wysokości oraz cechuje się sinoniebieskimi liśćmi i zielonkowatymi wiechami. Na rynku spotykana jest odmiana ‘Dewey Blue’. Cenne odmiany prosa rózgowatego (P. virgatum) to m.in. odmiana ‘Northwind’ o wyjątkowo wzniesionym, niemal kolumnowym pokroju i zielonych liściach (dorasta do 170–190 cm wysokości) oraz odmiana ‘Thundercloud’, której pokrój przypomina odwrócony stożek, a dorosła kępa może osiągać nawet 180–200 cm wysokości. Wybierając trawy o większych rozmiarach, warto wybierać te o silnych źdźbłach, które nie pokładają się po wytworzeniu ziarniaków oraz po wystąpieniu niesprzyjających warunków atmosferycznych. Trzeba zwrócić uwagę, że prosa rózgowate to nie tylko wysokie odmiany, ponieważ wśród nich znajdują się także te niższe, sięgające do 70–80 cm. Wśród nich polska odmiana ‘Nosferatu’^PBR, która wyróżnia się intensywnym wybarwieniem liści na sinoniebieskie, purpurowe i bordowe odcienie. Ponadto cenną odmianą jest proso JS® ‘Buffalo Green’^PBR o kolumnowym pokroju i soczyście zielonych liściach, które jesienią wybarwiają się na żółto. Jest to jedna z niższych odmian, dorastająca do 80–100 cm wysokości.

Szeroki wachlarz

Duży wybór gatunków i odmian na rynku pozwala na szerokie zastosowanie traw ozdobnych w miastach. Plastyczność i zmienność w wyglądzie traw umożliwia ich sadzenie na rabatach zarówno naturalistycznych, jak i bardziej geometrycznych. Wysokie trawy poleca się jako tło dla mniejszych bylin i krzewów oraz na szpalery. Te mniejsze mogą pełnić funkcje roślin okrywowych lub być stosowane na obwódki ścieżek oraz jako wypełnienie rabat.

Coraz częściej trawy sadzi się także w pojemnikach. Nasadzenia sezonowe składają się z traw jednorocznych lub niezimujących w naszym klimacie. Wieloletnie nasadzenia pojemnikowe wymagają większej uwagi i precyzyjności w dobieraniu gatunków, ponieważ nie wszystkie trawy zimujące w gruncie w równym stopniu będą zimowały w pojemnikach. Niewielkie trawy, szczególnie te odporne na suszę, mogą być polecane do ogrodów na dachach ekstensywnych oraz do ogrodów wertykalnych. Dobrymi przykładami do takich nasadzeń są sesleria jesienna (Sesleria autumnalis) o częściowo zimozielonych, limonkowych liściach oraz kostrzewa Walberla (Festuca walberla) o ciemnozielonych liściach, których końcówki i źdźbła wybarwiają się na purpurowo. Trawy mogą być także stosowane w ogrodach deszczowych. W zależności od rodzaju ogrodu deszczowego poleca się m.in. tolerancyjne śmiałki darniowe (D. caespitosa) oraz trzęślice modre (Molinia caerulea). Trzęślice występują w licznych odmianach, a do najbardziej atrakcyjnych należą ‘Poul Petersen’ o wzniesionym pokroju, wysokości ok. 80 cm i atrakcyjnym, pomarańczowym wybarwieniu kępy jesienią. Inną stosowaną odmianą jest ‘Variegata’ o liściach paskowanych na kolory zielony i białokremowy.

Rzecz o nawożeniu

Pielęgnacja traw to głównie wczesnowiosenne cięcie zaschniętych kęp. Trawy nie wymagają intensywnego nawożenia, ponieważ może ono prowadzić do wydłużania się liści i źdźbeł, które stają się wtedy wiotkie i trawa traci swój pokrój. Jeśli nawożenie jest konieczne, warto wykonać je wiosną nawozem o wyrównanym składzie azotu, fosforu i potasu. Trzeba zwrócić uwagę na fakt, że w późniejszych miesiącach nie należy stosować azotu, który może nazbyt pobudzić roślinę do wzrostu przed zimą. Większej uwagi wymagają trawy sadzone w donicach, które powinny być zasilane nawozem długodziałającym, ze względu na ograniczone możliwości rozwoju strefy korzeniowej oraz szybsze wyjaławianie się gleby.

Alicja Maj
Związek Szkółkarzy Polskich