Jesień, postrzegana przez wielu za szarą, smutną i najbardziej ponurą porę roku, za sprawą kolorowych liści drzew może być przyjemniejsza. Wprowadzenie do przestrzeni publicznej gatunków, których liście przed opadnięciem nabierają intensywnych, wyrazistych i ciepłych barw pozytywnie oddziałuje na nastrój mieszkańców, dodaje energii i optymizmu w najbardziej depresyjnym okresie roku. Bajecznie kolorowe liście potrafią zachwycić nawet tych, którzy na co dzień nie zwracają szczególnej uwagi na otaczającą ich przyrodę.

Krajowe szkółki oferują całkiem sporo gatunków drzew, które niezawodnie przebarwiają się jesienią, a jednocześnie sprawdzą się sadzone w miastach – przy ulicach, w parkach i na osiedlach. Jednym z nich jest  pochodzący z Ameryki Północnej ambrowiec amerykański (Liquidambar styraciflua). Drzewo to w swojej ojczyźnie dorasta do 45 m wysokości. Należy do rodziny oczarowatych i jest spokrewniony z bardzo wcześnie kwitnącymi oczarami i fotergillą – krzewami ,których liście jesienią nabierają intensywnych, ciepłych i bardzo wyrazistych barw. Do Europy gatunek ten sprowadzono w XVII wieku ze względu na bogate walory dekoracyjne – przede wszystkim efektowne, jesienne przebarwianie liści. W Polsce ambrowiec amerykański jest gatunkiem mało nieznanym, sadzonym rzadko, chociaż nie jest rośliną trudnodostępną, oferowaną przez wiele szkółek roślin ozdobnych. Ograniczona popularność ambrowca amerykańskiego najprawdopodobniej wynika z faktu, że w literaturze dendrologicznej gatunek ten był często opisywany jako marznący w surowe zimy, o niskiej mrozoodporności. Faktem jest, że młode ambrowce są wrażliwe na silny mróz (przemarzają, gdy temperatura spada poniżej -21 -23 st. C), niemniej jednak z wiekiem drzewa nabierają odporności mrozowej. Z drugiej strony łagodne, ciepłe zimy, obserwowane regularnie w ostatnich dziesięcioleciach, pozwalają z sukcesem uprawiać ambrowce na znacznym obszarze kraju.

Uprawiane w Polsce ambrowce dorastają do 10-20 m wysokości. Najokazalsze egzemplarze można spotkać w zachodniej części kraju, gdzie klimat jest łagodniejszy a okres wegetacji dłuższy, niż w centrum i na wschodzie. Drzewo wytwarza owalną koronę z wyraźnym przewodnikiem i regularnie ułożonymi pędami. Gałęzie często mają ciekawe, korkowe narośla w postaci listewek lub skrzydełek. Kora pnia jest gruba i sprężysta. Liści ambrowca amerykańskiego przypominają liście klonów, niemniej są inaczej (skrętolegle) osadzone na pędach. Blaszki liściowe są dłoniasto klapowane, zielone , z wierzchu błyszczące, osadzone na długich ogonkach. Prawie niezauważalne, wiatropylne kwiaty rozwijają się w maju. Drobne owoce zrastają się w całkiem atrakcyjne, kuliste owocostany zawieszone na długich szypułkach. Przypominają one owoce platana klonolistnego. Cała powierzchnia owocostanów jest pokryta fantazyjnymi rożkami. Owoce wiszą na gałęziach aż do wiosny. Jednak to, co najcenniejsze, ambrowce oferują pod koniec sezonu wegetacyjnego. Podczas ciepłej i długiej jesieni ich liście przebarwiają się w odcieniach szkarłatnej, ognistej czerwieni z domieszką fioletu, różu lub brązu. W tym czasie niewiele innych gatunków paletą i intensywnością barw dorównuje ambrowcom.

Wśród kultywarów oferowanych przez szkółki warto zwrócić uwagę na wąską odmianę o kolumnowym pokroju ‘Slender Silhouette’, dorastającą do 6-7 m wysokości i 1,5-2 m średnicy korony oraz bardzo podobną do niej odmianę ‘Paarl’. Ambrowiec amrykański ‘Gum Ball’ jest odmianą kulistą, najczęściej szczepioną na wysokie podkładce i sprzedawaną jako miniaturowe drzewo osiągające około 2 m średnicy. Wszystkie trzy odmiany doskonale nadają się do sadzenia na terenach osiedli oraz uprawy w pojemnikach. Z odmian o koronach piramidalnych, wymagających więcej przestrzeni, produkowane są: ‘Lane Roberts’ i ‘Worplesdon’ – szerokopiramidalne oraz ‘Moraine’ i ‘Stared’ – wąskopiramidalne. Uwagę mogą zwracać także odmiany o kolorowych liściach w okresie wegetacji – nieregularnie żółto upstrzonych u odmiany ‘Aurora’ lub nieregularnie biało obrzeżonych u odmiany ‘Silver King’. W porównaniu do odmian zielonolistnych kultywary te są jednak bardziej wrażliwe na mróz i wymagają wyższe wilgotności.

Ambrowce amerykańskie najlepiej rosną sadzone na glebach świeżych, żyznych, głęboko uprawionych, kwaśnych lub obojętnych, ale nie zasadowych. Młode rośliny wymagają stanowisk osłoniętych od wiatru, słonecznych i ciepłych, a w chłodniejszych rejonach kraju zaleca się ich okrywanie na zimę.

Innym amerykańskim gatunkiem o niezwykle efektownym, jesiennym przebarwieniu liści jest klon czerwony (Acer rubrum). Drzewo to naturalnie występuje w dolinach rzek, nad brzegami wód oraz na terenach bagiennych we wschodniej części Ameryki Północnej. To właśnie ten gatunek nadaje lasom wschodniej części USA ogniste, jesienne zabarwienie. W swojej ojczyźnie osiąga znaczne rozmiary, przekraczając nawet 40 m wysokości. U nas jest znacznie mniejsze, dorasta bowiem do około 15-20 m wysokości.

Klon czerwony tworzy luźną, regularną, szerokostożkowatą koronę. Jego liście przypominają liście klonu cukrowego, ale są wyraźnie mniejsze, długości do 10-12 cm, stosunkowo płytko klapowane, od spodu sine, z wierzchu zielone.  Liście przed opadnięciem przebarwiają się na pomarańczowo, czerwono lub żółto. Jesienne wybarwienie zależy przede wszystkim od różnicy temperatur pomiędzy dniem i nocą. Podczas ciepłej i długiej jesieni liście nabierają płomiennoczerwonej barwy. Klon czerwony niemniej ciekawie prezentuje się wiosną, gdy na gałązkach, jeszcze przed rozwojem liści, pojawiają się drobne czerwone kwiaty zebrane w niewielkie wiązki. Kwiaty są zaopatrzone w dysk miodny i wabią pierwsze owady, które ocknęły się z zimowego letargu.

Klon czerwony coraz częściej pojawia się w polskich miastach. Wymaga gleb wilgotnych, przeciętnie zasobnych w składniki pokarmowe, najlepiej o kwaśnym odczynie. Sadzony na glebach suchych i zasadowych rośnie źle, a objawami świadczącymi o niewłaściwych warunkach glebowych są chlorotyczne plamy pojawiające się na liściach. Drzewa należy sadzić na stanowiskach słonecznych i zapewnić im dużo wolnej przestrzeni. Gatunek jest w pełni odporny na mróz, ale wrażliwy na zasolenie i suche powietrze. Dlatego przede wszystkim poleca się go do stosowania w dużych ogrodach osiedlowych, parkach i terenach rekreacyjnych. Doskonale nadaje się do sadzenia przy brzegu naturalnych zbiorników wodnych, stawów i rzek. Najpiękniej prezentuje się w formie naturalnej na tle rozległych i zadbanych trawników, ale może służyć również do tworzenia barwnych kompozycji z odmianami drzew o żółtym lub czerwonym ulistnieniu.

Najczęściej sadzonym kultywarem klonu czerwonego jest kolumnowa odmiana ‘Scanlon’ wyselekcjonowana w amerykańskiej szkółce Scanlon w 1958 roku. Jest średniej wielkości drzewem o gęstej, regularnej  koronie, która przybiera owalny lub prawie kolumnowy pokrój. Rośnie wolno, po wielu latach osiąga 10-12 m wysokości i 3-4 m szerokości. Liście tej odmiany już w połowie września zapalają się na pomarańczowoczerwony kolor i długo pozostają na roślinie. Silniejszy wzrost i nieco większe rozmiary osiąga inna amerykańska odmiana z lat 60 XX wieku – Red Sunset, u której liście jesienią przebarwiająca się na czerwono. Z nowych odmian uzyskanych na początku XXI wieku warto zwrócić uwagę na Redpointe – kultywar ten charakteryzuje się smukłą koroną oraz tworzeniem silnego pędu przewodniego. Drzewo to nadaje się do obsadzania osiedlowych ulic i parków. Jesienią jego liście stają się jaskrawo czerwone.

Z rodzimych klonów przebarwiających się jesienią na żółto warto polecić klon polny (Acer campestre) – w przeciwieństwie do gatunków wcześniej wymienionych takson znany i w ostatnich latach coraz częściej sadzony na terenach miejskich. Jest to gatunek europejski, występujący dziko niemal na całym kontynencie.  Drzewo tworzy nisko ugałęzioną, gęstą, jajowatą koronę, dorasta do 10-12 m wysokości. Niższe gałęzie często obwisają do ziemi. Kwiaty i owoce są niepozorne a ozdobą rośliny są drobne, ciemnozielone liście, jesienią fantastycznie przebarwiające się na żółto. Jest to gatunek łatwy w uprawie, zdrowy, odporny na mróz. Dobrze znosi suszę i wysokie temperatury latem. Doskonale poddaje się formowaniu i bywa wykorzystywany do tworzenia żywopłotów.

Asortyment odmian tego gatunku nie jest imponujący. Najpopularniejszą z nich, wprowadzoną do uprawy w latach 50 XX wieku, nadal cieszącą się dużym popytem, jest ‘Elsrijk’ – holenderska odmiana o charakterystycznej owalnej lub stożkowatej koronie. Roślina osiąga około 10 m wysokości. Popularność zawdzięcza wysokiej tolerancji na mączniaka, dzięki której odmiana ta została wpisana w wielu krajach na listę gatunków standardowo polecanych do obsadzania terenów miejskich. Wąski, kolumnowy pokrój mają drzewa odmiany ‘Green Column’, niestety wrażliwej na porażenie przez wspomnianego mączniaka. Wysoka zdrowotność, duże liście oraz korona w kształcie kolumny to cechy jednej z nowszych odmian – ‘Baronne’ wyselekcjonowanej w Belgii w 2000 roku, polecanej do obsadzania wąskich ulic. Wartościową odmianą kulistą, doskonale nadającą się jako powtarzalny element ogrodów geometrycznych, jest odmiana ‘Nanum’. Jej korona przyjmuje formę idealnej kuli o średnicy 2-3 metrów u dorosłych egzemplarzy.

Do gatunków doskonale radzących sobie w miastach zaliczyć należy także dąb czerwony (Quercus rubra) – drzewo o szerokiej, rozłożystej, zwykle nisko zawieszonej koronie. Dorasta do 20-25 m wysokości. Tworzy długie liście (do 25 cm) z ostro zakończonymi, ząbkowanymi klapami. Latem liście są ciemnozielone, jesienią zaś przebarwiają się na intensywnie pomarańczowo i czerwono. Okrągłe żołędzie dojrzewają w szerokich, płytkich miseczkach. Najbardziej odpowiadają mu stanowiska słoneczne. Dąb czerwony jest drzewem o wiele zdrowszym i bardziej odpornym na niedostatek wody niż rodzime gatunki dębu. Świetnie znosi suszę oraz zanieczyszczenie powietrza. Z powodu szerokiej korony nadaje się do obsadzania jedynie szerokich pasów zieleni przyulicznej oraz parków.