14.11.2023

Malowniczo zwieszające się i opadające ku ziemi gałęzie to atrybuty licznej grupy drzew ozdobnych. Cześć z nich prezentuje się wyjątkowo uroczo jesienią, przyciągając uwagę kolorowymi liśćmi.

Znakomita większość uprawianych u nas gatunków drzew, zarówno rodzimych, jak i obcego pochodzenia, ma formy płaczące albo przynajmniej do nich podobne. W ogrodach i parkach, zwłaszcza tych starszych, dosyć powszechnie spotyka się zwisłe formy buka pospolitego, brzozy brodawkowatej, wierzby płaczącej czy wiśni. Niektóre gatunki nie tworzą form płaczących (większość gatunków klonów, poza palmowym, kasztanowce, topole, tulipanowce) lub nie zyskały popularności, są rzadko dostępne w sprzedaży i mają status kolekcjonerskich, np. dąb szypułkowy ‘Pendula’, lipa szerokolistna ‘Pendula’. Historycznie odmiany o zwisłych pędach osiągające duże rozmiary najczęściej sadzono w dworskich parkach i ogrodach krajobrazowych. Obecnie – dzięki miniaturyzacji i selekcji kultywarów karłowych – formy te znajdują szersze zastosowanie. Na rynku szkółkarskim pojawiają się też od czasu do czasu nowe kutywary drzew łączące ze zwisłym pokrojem inne cechy dekoracyjne, jak barwne liście (np. judaszowiec kanadyjski) czy ozdobne kwitnienie lub owocowanie (rajskie jabłonie, ozdobne wiśnie). Tego typu rośliny są wykorzystywane m.in. w zieleni osiedlowej.

Obsypany bursztynem

Grujecznik japoński (Cercidyphylum japonicum) to egzotyczne drzewo pochodzące z Azji. Naturalnie występuje w Japonii i Chinach, gdzie osiąga znaczne rozmiary, nierzadko przekraczając 30 m wysokości. W Europie dorasta do 15–20 m wysokości, jest cenionym drzewem ozdobnym. Obok gatunku polskie szkółki oferują odmianę ‘Pendulum’, której historia uprawy sięga ponad 300 lat. Roślinę tę sadzono w Japonii przy buddyjskich świątyniach. Drzewo początkowo rośnie parasolowato, później się wypiętrza i mocno rozrasta na boki. Pnie i konary pokrywa włóknista, podłużnie spękana kora. Długopędy są cienkie, czerwonobrązowe, rozgałęziają się widlasto. Dojrzałe liście są szarozielone z delikatnym, niebieskawym odcieniem, od spodu jasne, srebrzyste. Młode wiosenne liście są fioletowawe, następnie soczyście jasnozielone. Liście na długopędach są okrągłe, mają sercowate nasady oraz karbowane brzegi. Liście wyrastające z krótkopędów są jajowate, a ich brzegi pozostają gładkie. Jesienią drzewa przybierają wyraziste, ciepłe barwy, przypominające kolory bursztynu. W tym okresie drzewa prezentują się spektakularnie. Po opadnięciu liście wydzielają ciekawy, słodki, korzenny zapach, przypominający zapach piernika – stąd w Niemczech grujecznik jest nazywany piernikowym drzewem. Grujecznik japoński preferuje gleby żyzne, stale umiarkowanie wilgotne, stanowiska zaciszne, nasłonecznione do lekko ocienionych, jest odporny na mróz, ale wrażliwy na późnowiosenne, majowe przymrozki. Drzewa nadają się do sadzenia w ogrodach osiedlowych i parkach. Ich ozdobą są zdrowe, ładne przez cały sezon liście.

Kolorowe judaszowce

Wbrew swojej nazwie judaszowiec kanadyjski (Cercis canadensis) nie pochodzi z Kanady, lecz z terenów USA i Meksyku. Ozdobą tych niewielkich drzew są pojawiające się wczesną wiosną różowe kwiaty, a po kwitnieniu atrakcyjne, sercowate liście osadzone na długich ogonkach. W 2021 r. polską premierę miała ciekawa odmiana judaszowca kanadyjskiego Golden Falls, która oprócz płaczącego pokroju zwraca uwagę intensywnie żółtą barwą dorosłych liści. Najmłodsze liście są niemal pomarańczowe, po zakończeniu wzrostu stają się żółte. Niemal dekadę wcześniej w szkółkach i centrach ogrodniczych debiutowała odmiana ‘Ruby Falls’ o ozdobnych, ciemnoczerwonych liściach. Najdłużej dostępnym na rynku kultywarem judaszowca kanadyjskiego o parasolowatej koronie jest odmiana Lavender Twist. Ozdobą rośliny są jasnozielone liście – młode błyszczące, starsze matowe. Wysokość płaczących odmian judaszowców zależy od wysokości miejsca szczepienia lub sposobu prowadzenia. Przeważnie drzewa mają nie więcej niż 2,5–3 m wysokości, ich pień bywa lekko zygzakowaty, gałęzie są łukowato wygięte i przewieszają się. Ozdobne, różowe kwiaty rozwijają się razem z liśćmi na przełomie kwietnia i maja, tworzą się bezpośrednio na pniach i konarach oraz na młodych gałązkach. Judaszowiec kanadyjski preferuje gleby przepuszczalne, wapienne, o odczynie od obojętnego do zasadowego, szybko nagrzewające się. Hodowcy i producenci zapewniają, że odmiany te są wystarczająco odporne na mróz. Można je sadzić zarówno w kameralnych, przydomowych ogrodach, jak i w zieleni osiedlowej. Stanowią ciekawy element kompozycji, dając silny akcent kolorystyczny, ale najpiękniej wyglądają posadzone w miejscach eksponowanych.


Monumentalne buki

Buk pospolity (Fagus sylvestris) to gatunek ceniony ze względu na bogate walory ozdobne. Drzewo naturalnie występuje w Europie. Szkółki roślin ozdobnych oferują kilka ciekawych odmian o pokroju płaczącym, które często określane są nazwą zbiorową f. pendula (forma płacząca). W starych parkach, przypałacowych i dworskich ogrodach spotyka się monumentalne okazy, dorastające do 30 m wysokości, zazwyczaj są one identyfikowane jako odmiana ‘Pendula’. Formy płaczące buka charakteryzują się dużą zmiennością – mogą wytwarzać wyraźny przewodnik, jak wspomniana f. pendula, lub rosnąć parasolowato, jak odmiana ‘Rohan Weeping’. Wyjątkowo efektowne są czerwonolistne odmiany buków o płaczących koronach, m.in. ‘Purpurea Pendula’, samodzielnie tworząca przewodnik, oraz bezprzewodnikowa odmiana ‘Purple Fountain’ – wymagająca prowadzenia przy podporze. Gałęzie odmiany ‘Haarem’ początkowo rosną poziomo, dopiero później przewieszają się, z kolei u odmiany ‘Black Swan’ pędy są od razu skierowane do dołu, silnie zwieszają się, ale drzewo z wiekiem wypiętrza się samoistnie. Odmiana ‘Black Swan’ ma ciemniejsze liście w porównaniu do ‘Purple Fountain’. Wśród płaczących odmian buka pospolitego uwagę zwraca ‘Aurea Pendula’ – kultywar o liściach złocistożółtych, niestety często uszkadzanych przez słońce w upalne, letnie dni. Buki rozpoczynają wegetację późną wiosną, ich liście rozwijają się zwykle dopiero w maju, ale dzięki płaczącej koronie drzewa pozostają dekoracyjne także w okresie bezlistnym. Starsze okazy w zarysie przypominają sylwetki baśniowych postaci, czarowników lub pochylonych wędrowców. Buki mają jedne z wyższych wymagań glebowych, nie wszędzie więc mogą być sadzone. Najlepiej rosną na glebach żyznych, gliniastych, wapiennych, umiarkowanie wilgotnych, na stanowiskach nasłonecznionych. Doskonale znoszą cięcie, mają wysokie zdolności regeneracyjne.


Parasole do każdego ogrodu

Brzoza brodawkowata (Betula pendula) ‘Youngii’ to jedno z najmniej wymagających drzew o parasolowatej koronie, sprawdzające się na terenach miejskich. Szczepione na wysokiej podkładce tworzy z czasem szeroką, parasolowatą koronę. Rośnie szybko, z wiekiem wypiętrza się, w zależności od wysokości szczepienia osiąga wysokości, a średnica koron starszych, swobodnie rosnących egzemplarzy nierzadko osiąga kilka metrów. Pień pokrywa biała, gładka kora, łuszcząca się cienkimi paskami, najlepiej widoczna w okresie bezlistnym. Liście są typowe dla brzozy brodawkowatej, jesienią przebarwiają się na żółto. Brzoza brodawkowata jest gatunkiem rodzimym, drzewem pionierskim, o niewielkich wymaganiach uprawowych. Dobrze rośnie na większości gleb i stanowisk, toleruje zanieczyszczone powietrze i wysokie zasolenie podłoża. Odmianę ‘Youngii’ najlepiej sadzić jako soliter w miejscach eksponowanych. W celu uzyskania typowego parasola zwisające zbyt nisko gałęzie można podcinać. Ważne, by nie robić tego w okresie bezpośrednio poprzedzającym wiosenny wzrost, po tzw. ruszeniu soków, bo wtedy roślina obficie płacze. Cięcie najlepiej wykonać na przełomie lutego i marca, jeśli nie będzie mrozu, lub latem, w czerwcu i lipcu.


Inną wartą polecenia brzozą o zwisłych pędach jest odmiana ‘Long Trunk’. Roślina ta swoim wyglądem przypomina brzozę brodawkowatą ‘Youngii’, ale ma większe i zdrowsze liście. Rośnie szybko, osiąga do 5 m wysokości i szerokości. Pień i konary tej rośliny pokrywa gładka, dekoracyjna kora w kolorze kredy, ozdobna zwłaszcza w okresie bezlistnym. Odmiana ‘Long Trunk’ została wyselekcjonowana w Wielkiej Brytanii, na rynek trafiła na początku XXI w. Jej pochodzenie nie jest do końca ustalone. Przypuszcza się, że jest to mieszaniec brzozy pożytecznej, po której odziedziczyła atrakcyjną korę i ulistnienie, z brzozą brodawkowatą, której gałęzie zwieszają się, tworząc płaczące korony.

Wspaniałe parasole tworzy także grab pospolity (Carpinus betulus) ‘Pendula’. To pozbawione przewodnika drzewo jest najczęściej szczepione na wysokiej podkładce, tworząc szerokie, płaskie korony. W przypadku roślin zaszczepionych na niskich podkładkach odmiana przybiera formę kopiastą, która z czasem wypiętrza się, osiągając po wielu latach uprawy nawet 8–10 m średnicy. Tego typu żywe zielone parasole tworzą doskonałe miejsce odpoczynku oraz zabaw dzieci, latem dają schronienie przed palącym słońcem, zimą ładnie prezentują się przykryte śniegiem. Rośliny warto sadzić w miejscach eksponowanych soliterowo. Grab pospolity od wieków był wykorzystywany w ogrodach i parkach do tworzenia formowanych żywopłotów i szpalerów. Wraz z bukiem najlepiej znosi strzyżenie i zacienienie spośród wszystkich krajowych drzew liściastych. Gatunek ten preferuje gleby żyzne, umiarkowanie wilgotne, wapienne.


Kaskady kwiatów

Japoński klimat święta kwitnącej wiśni zapewnią płaczące odmiany wiśni piłkowanej (Prunus serrulata). W okresie kwitnienia drzewa tego gatunku są uznawane za jedne z najpiękniejszych roślin ozdobnych. Wśród kilku odmian oferowanych przez krajowe szkółki na uwagę zasługuje ‘Kiku-shidare’, spotykana również pod nazwą ‘Kiku-shidare-zakura’ – drzewko o atrakcyjnym, parasolowatym pokroju, częściowo łukowato wygiętych gałęziach i luźnej, nieregularnej koronie, osiągające 5 m wysokości i 4 m szerokości. Kwiaty pojawiają się na przełomie kwietnia i maja, są duże, pełne i różowe, mają średnicę ok. 6 cm. Kwiaty są osadzone na długich szypułkach i zebrane po kilka w pęczkach, przypominających różowe pompony. Młode liście są jasnobrązowe, później zielone, a jesienią przebarwiają się na . Wiśnia piłkowana preferuje gleby żyzne, przepuszczalne, stanowiska słoneczne, osłonięte od wiatru. Ciekawa, płacząca forma i efektowne kwiaty sprawiają, że roślina z daleka przyciąga uwagę. Po przekwitnięciu nadal stanowi piękną ozdobę ogrodu.


Grzegorz Falkowski

Związek Szkółkarzy Polskich