Problem deficytu przestrzeni niezbędnej do posadzenia i utrzymania drzew w miastach dotyczy przede wszystkim niewystarczającej ilości gleby lub jej nadmiernej kompresji. Najczęściej dotyczy ściśle zabudowanych centrów miast, dzielnic biznesowych i handlowych, gdzie pod ziemią buduje się parkingi oraz kryje się rozległa infrastruktura wodno-kanalizacyjna, energetyczna i komunikacyjna. Wszystko to sprawia, że wprowadzenie i utrzymanie zieleni w tego typu miejscach wymaga zastosowania rozwiązań niestandardowych.
Duże egzemplarze morwy białej 'Pendula’ posadzone do klasycznych terakotowych donic podkreślają reprezentacyjny charakter miejsca. Fot. G. Falkowski
Do prawidłowego wzrostu i rozwoju rośliny potrzebują: wody, składników odżywczych, światła i powietrza (także w glebie). O dostępności wymienionych składników, poza światłem, decyduje struktura i właściwości fizyczne gleby, a ściślej rzecz ujmując – jej porowatość. Idealne warunki dla prawidłowego funkcjonowania systemu korzeniowego zapewnia podłoże, w którym około 30% objętości porów wypełnia powietrze. Niestety zagęszczanie gruntu podczas budowy ulic, chodników oraz budynków prowadzi do degradacji struktury gleby, zmniejszenia jej porowatości, co prowadzi do obniżenia udziału wody i powietrza. Do znanych i stosowanych metod pozwalających zmniejszyć kompresję gleby, a co za tym idzie wprowadzić roślinność, należą m.in. podłoża strukturalne, oparte na mieszankach kamienno-glebowych oraz modułowe systemy antykompresyjne, chroniące strefę wzrostu korzeni przed naciskiem obiektów posadowionych na powierzchni gleby. Trzecim rozwiązaniem, z powodzeniem stosowanym na całym świecie, jest uprawa roślin w pojemnikach. Choć sama idea posadzenia roślin do pojemników i ustawienie ich w wybranych miejscach wydaje się być bardzo prosta, o tyle realizacja pomysłu wymaga rozważenia kilku istotnych kwestii, takich jak, nawadnianie i odprowadzanie nadmiaru wody, termoizolacja, czy zainstalowanie systemów podświetlenia roślin po zmroku, co uczyni je jeszcze bardziej atrakcyjnymi.
Dlaczego pojemniki?
Zaletą pojemników mobilnych jest możliwość przestawiania oraz transportu np. na okres zimy. Pojemniki stacjonarne mogą być bardzo duże i służyć do uprawy wielu roślin, w tym gatunków osiągających spore rozmiary. Zaletą uprawy drzew i krzewów w pojemnikach naziemnych są niższe koszty inwestycji w porównaniu do instalacji systemów antykompresyjnych oraz możliwość ich ustawiania w dowolnie wybranym miejscu. Ponadto pojemniki same w sobie stanowią elementem dekoracyjnym, stąd ich kształt, forma oraz materiał, z którego zostały wykonane, powinny nawiązywać do otoczenia, architektury i charakteru miejsca. Klasyczne, eleganckie pojemniki wykonane z materiałów naturalnych – drewna, kamienia, czy nowoczesne donice betonowe lub wykonane ze stali (coraz częściej celowo pordzewiałej) będą pasowały do współcześnie wznoszonych w centrach miast budynków ze stali i szkła.
Dereń pagodowy uprawiany w metalowych pojemnikach w Rotterdamie. Fot. G.Falkowski
Dekoracyjne białe pojemniki z bujną roślinnością zdobią ulice francuskiej Nicei Fot. G.Falkowski
Pojemniki z kwitnącymi okazami świdośliwy Lamarcka zdobią Aleje Ujazdowskie w Warszawie. Fot. G.Falkowski
Sprawdzone Lilaki i Świdośliwy
Jednym ze sprawdzonych w naszych warunkach klimatycznych krzewów, polecanym do uprawy w pojemnikach, jest lilak Meyera (Syringa meyeri) ‘Palibin’. Odmiana nienowa, bo wprowadzona do uprawy w 1920 roku w USA, nadal ceniona jest za kompaktowy pokrój, obfite kwitnienie i silny przyjemny zapach, roztaczający się wokół kwitnących roślin. Krzew tworzy formę półkulistą, osiąga około 1,5 m wysokości i ma podobną średnicę. Kwitnie na początku maja, tworząc tysiące drobnych kwiatów, w czasie kwitnienia odwiedzanych przez owady poszukujące nektaru, głównie motyle i ćmy. Oprócz tradycyjnego krzewu odmiana ‘Palibin’ jest oferowana w formie piennej, w postaci małego drzewka o okrągłej koronie, którą uzyskuje się w wyniku szczepienia na podkładce z lilaka pospolitego. Miejsce szczepienia znajduje się zwykle na wysokości od 1 do 1,8 m. Jest to roślina mało wymagająca w stosunku do gleby, w pełni odporna na mróz i zdrowa. Dobrze rośnie na stanowiskach słonecznych lub w lekkim półcieniu. Odmianę tę można spotkać na terenach zieleni publicznej wielu miast, np. w Krakowie, w formie żywopłotów w pasie oddzielającym jezdnie od chodników, czy w Warszawie – posadzone w dużych pojemnikach przy centrum handlowym Westfield. Podobnym krzewem, który także można sadzić w pojemnikach, jest lilak drobnolistny (S. microphylla) ‘Superba’, wyhodowany we Francji w 1934 r roku. Krzew ten tworzy drobne, mocno pachnące kwiaty w kolorze różowym, kwietnie długo (od połowy maja) i bardzo obficie przez blisko 3 tygodnie. Potem powtarza kwitnienie latem.
Świdośliwa (Amelanchier) to rodzaj obejmujący kilka gatunków drzew i krzewów ozdobnych oraz owocowych, powszechnie uprawianych w Europie Zachodniej. W Polsce dosyć długo uchodziły za ciekawostki botaniczne i rośliny kolekcjonerskie, rzadko też były produkowane w szkółkach, co powoli się zmienia. Gatunkiem ozdobnym oferowanym przez krajowych szkółkarzy, polecanym do uprawy w pojemnikach, jest świdośliwa Lamarcka (A. lamarckii) – pochodzący z Kanady szeroki, rozłożysty krzew lub niewielkie, zwykle wielpniowe drzewo, dorastające do kilku metrów wysokości. Na przełomie kwietnia i maja roślina tworzy dekoracyjne, białe kwiaty zbudowane z 5 płatków korony, zebrane w groniaste, wzniesione kwiatostany, ładnie prezentujące się na tle rozwijających się, lekko brązowych liści, które po dojrzeniu zielenieją, a jesienią przebarwiają się na pomarańczowo i żółto. W lipcu dojrzewają owoce (jadalne) wyglądem przypominające jagody – kuliste, purpurowo-czerwone, soczyste, o średnicy 1 cm, chętnie zjadane przez ptaki. Niestety opadające na chodnik owoce powodują zabrudzenia, co jest pewną wadą. Roślina ma niewielkie wymagania względem podłoża i stanowiska, jest zdrowa, w pełni odporna na mróz, może rosnąć na terenie całego kraju. Może być wykorzystywane do tworzenia szpalerów i żywopłotów, ale najlepiej prezentuje się sadzona pojedynczo w kompozycjach naturalistycznych, nasadzeniach krajobrazowych, w zieleni parkowej i osiedlowej, oraz oczywiście w pojemnikach.
Atrakcyjne derenie
Interesujące, piętrowe ułożenie pędów i skrętoległe ulistnienie to cechy charakterystyczne dwóch mało znanych, drzewiastych gatunków dereni: derenia pagodowego (Cornus controversa) oraz derenia skrętolistnego (Cornus alternifolia). Pierwszy z nich pochodzi z Azji, ale niestety nie jest w pełni odporny na mróz i rośnie tylko w najcieplejszych rejonach Polski. Za to drugi gatunek, pochodzący z Ameryki Północnej, jest całkowici mrozoodporny i doskonale nadaje się do sadzenia na terenie całego kraju, także do uprawy pojemnikowej. Dereń skrętolistny to wysoki krzew lub małe drzewo dorastające do 7-8 m wysokości. Roślina tworzy wyraźny pęd przewodni od którego w regularnych piętrach wyrastają poziomo rozpostarte gałęzie boczne. Tego typu pagodowe ułożenie pędów stanowi atrakcję. Liście ma szerokoeliptyczne, ciemnozielone, od spodu sinawe, jesienią atrakcyjnie przebarwiają się na czerwono. Kremowe drobne kwiaty są zebrane we wzniesione luźne baldachogrona ułożone obficie wzdłuż gałązek. Kwiaty rozwijają się w maju lub na początku czerwca, w czasie kwitnienia wabią niezliczone owady poszukujące nektaru i pyłku. Z zapylonych kwiatów rozwijają się niewielkie, kuliste owoce średnicy 5-8 mm, po dojrzeniu niebieskoczarne i błyszczące, ozdobne, osadzone na szkarłatnoczerwonych, dekoracyjnych szypułkach. Owoce te dosyć szybko są zjadane przez ptaki. Obok gatunku równie dekoracyjne są kultywary derenia skrętolistnego: ‘Argentea’ i ‘Silver Giant’ o biało obrzeżonych liściach, PINKY SPOT o zaróżowionych fragmentach blaszek liściowych, ‘Winter Orange’ o pomarańczowych pędach ozdobnych zimą oraz ‘Yellow Spring’ o żółto-zielonych młodych liściach. Rośliny są w pełni odporne na mróz, zdrowe, nie wymagają żadnych zabiegów pielęgnacyjnych.
Ekspansywne tawliny
Donice są odpowiednim miejscem sadzenia krzewów z natury ekspansywnych, tworzących podziemne rozłogi i łatwo rozprzestrzeniających się po ogrodzie. Przykładem takiego gatunku jest tawlina jarzębolistna (Sorbaria sorbifolia), a zwłaszcza jej kolorowa odmiana ‘Sem’. Odmiana ta została wręcz zaprojektowana do uprawy w pojemnikach, szybko je wypełniając masa pędów, i tworząc regularną półkulę. Odmiana ‘Sem’ dorasta do 1 m wysokości, ma pierzaste liście, które pojawiają się bardzo wczesną wiosną, zaczynają się rozwijać już w marcu. Młode liście są kolorowe różowo-pomarańczowe, później robią się żółte, ale pojawiające się nowe przyrosty nadal mogą być zabarwione na różowo. W czerwcu i lipcu na szczytach pędów pojawiają się białe kwiaty zebrane w wiechowate kwiatostany. Kwiaty przyciągają ogromną liczbę owadów zapylających – trzmieli, pszczół, motyli, murarek. Problemem, który może się pojawić w uprawie tawliny w pojemnikach ustawianych w miejscach gorących, jest atak przędziorków. Po zauważeniu pierwszych objawów obecności szkodników krzewy należy opryskać akarycydem.
Rośliny tarasowe
To kolejna, interesująca i zróżnicowana grupa, którą wykorzystuje się do sezonowej dekoracji przestrzeni miejskich, zwłaszcza ogródków restauracyjnych i kawiarnianych, patio i tarasów urzędów i instytucji. Tego typu rośliny służą do dekoracji ogrodów przypałacowych, w tym symetrycznych kompozycji barokowych, do których wprowadzają pewne zróżnicowanie kolorystyczne w formie kwiatów, barwnych liści czy owoców. Rośliny tarasowe to najczęściej tzw. rośliny trwałe niezimujące w gruncie, wystawiane na zewnątrz po przejściu wiosennych przymrozków i chowane do pomieszczeń jesienią, przed nadejściem pierwszego mrozu. W przypadku roślin o trwałym ulistnieniu zimować je trzeba w warunkach jasnych, chłodnych pomieszczeń o temperaturze 2-8 st. C. Rośliny gubiące na zimę liście można przetrzymać w pomieszczeniach pozbawionych światła. W naszym klimacie do grupy roślin tarasowych zaliczamy: agapant afrykański, agawę amerykańską, araukarię chilijską, aukubę japońską, bieluń aromatyczny (potocznie nazywany anielskimi trąbami), cytrusy (pomarańcze, mandarynki, cytryny), głogownik Frasera, kordylinę australijską, kuflik, lagerstremię indyjską, lantanę pospolitą, oleander pospolity, oliwkę europejską, szorstkowiec fortunego.
Autor: Grzegorz Falkowski, Związek Szkółkarzy Polskich
Łączymy i rozwijamy zielony biznes – zmieniając świat na bardziej zielony.
Największa w Polsce internetowa encyklopedia roślin ogrodowych: www.e-katalogroslin.pl. Można w niej znaleźć blisko 10 tys. gatunków i odmian roślin ozdobnych i owocowych, produkowanych w szkółkach zrzeszonych w Związku Szkółkarzy Polskich, wraz z opisami, zdjęciami i danymi kontaktowymi producentów.
