Zieleń i zdrowie są ze sobą ściśle powiązane. Już Hipokrates wiedział o tym doskonale, gdyż mawiał: Medicus curat, natura sanat (lekarz leczy, a natura uzdrawia). Współczesne badania naukowe potwierdzają, że zielone środowisko może przyczynić się do uzdrowienia i regeneracji pacjenta. Odnosi się to do poprawy zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego.
Pozytywny aspekt zieleni powinien zostać uwzględniony w projekcie podczas budowy lub renowacji jakiegokolwiek obiektu opieki zdrowotnej. Doznania sensoryczne podczas przebywania w ogrodzie, pobudzanie zmysłów poprzez obserwowanie barwnej roślinności, podziwianie kwiatów oraz wsłuchiwanie się w odprężające dźwięki ogrodu, np. szum traw, śpiew ptaków, mają na nas zbawienny wpływ. Warto wspomnieć także o kilku innych kluczowych aspektach sadzenia roślin przy medycznych placówkach użytku publicznego. Rośliny poprawiają jakość powietrza: redukują poziom dwutlenku węgla, zwiększają zawartość tlenu oraz zmniejszają ilość szkodliwych związków chemicznych i organicznych w powietrzu. W rezultacie doświadczamy mniej bólów głowy i problemów z oddychaniem – szczególnie osoby podatne na alergie. Tereny zieleni obniżają też poziom hałasu, który jest bardzo szkodliwy dla zdrowia ludzkiego. Zmniejszają stres a także poziom zmęczenia, co ma działanie uspokajające na nasz układ nerwowy. Rośliny sadzone przy placówkach medycznych powinny być tak dobierane, aby nie sprawiały większych problemów pielęgnacyjnych, m.in. aby nie wymagały oprysków. Powinny być tolerancyjne co do podłoża, niedoborów wody, zanieczyszczenia, zadowalająco mrozoodporne i łatwe w uprawie. Ważne, aby tak dobrać roślinność, żeby była atrakcyjna przez cały rok – piękne kwiaty, efektowne liście, spektakularne jesienne przebarwienia, a zimą interesująca faktura czy też barwa kory oraz dekoracyjne poskręcane pędy. Niektóre z roślin pozostają ozdobne także po zaschnięciu przez jesień i zimę, gdy pokryje je szron lub przyprószy śnieg. Na jakie warto zwrócić uwagę?
Drzewa i krzewy
Leszczyna pospolita (Corylus avellana) ‘Contorta’
Odmiana charakteryzuje się pogiętymi w różne strony lub spiralnie skręconymi pędami, które z wiekiem częściowo się przewieszają. Dorasta do 3–4 m wysokości i ma gęstą koronę. Liście są pęcherzaste, pomarszczone, poskręcane i pozwijane, na spodzie pokryte miękkimi włoskami, zielone. Krzewy najpiękniej prezentują się w okresie bezlistnym, a szczególnie ciekawie wyglądają w czasie kwitnienia.
Leszczyna (Corylus) ‘Red Majestic’
To wolno rosnący, gęsty krzew o kopulastym pokroju, osiągający 2–3 m wysokości, zależy to też od wysokości szczepienia. Odmiana charakteryzuje się esowato pogiętymi lub spiralnie skręconymi pędami, rosnącymi we wszystkich kierunkach. Część z nich się przewiesza. Liście są zdeformowane, pogniecione, pomarszczone, poskręcane lub pozwijane. Młode liście są purpurowoczerwone, a latem purpurowozielone do ciemnozielonych. Krzewy bardzo ładnie prezentują się zimą oraz wiosną, w czasie kwitnienia.
Leszczyna 'Red Majestic’ zaciekawia o każdej porze roku – w sezonie i wegetacyjnym bordowymi liśćmi a zima fantazyjnie pogiętymi pędami. Fot. G.Falkowski.
Wiśnia piłkowana (Prunus serrulata) ‘Royal Burgundy’
Odmiana o pięknej, kielichowatej, rozszerzającej się ku górze koronie, która z wiekiem staje się coraz bardziej rozłożysta. Rośnie szybko, osiąga 8–10 m wysokości i 5–7 m szerokości. Sztywne pędy wyrastają z pnia niemal pionowo, a wraz ze wzrostem przeginają się na boki. Kwiaty są bardzo dekoracyjne, duże, średnicy 5 cm, pełne. Składają się z 20–25 płatków i są zebrane po kilka w bukiety zwisające na długich i wiotkich szypułkach. Mają intensywny różowy kolor i wyglądają jak małe różyczki. Pod koniec kwitnienia bledną i zaczynają być przykrywane przez rozrastające się błyszczące liście, które pozostają najważniejszą ozdobą rośliny aż do jesieni. Liście wiosną i latem są purpurowe, a jesienią przebarwiają się na żółto. Mają ok. 10 cm długości, jajowaty kształt i piłkowane brzegi (stąd nazwa gatunku). Zimą odmiana zwraca uwagę ładnym symetrycznym pokrojem i gładką, błyszczącą korą pokrywającą prosty pień.
Wiśnia piłkowana 'Royal Burgundy’ po obfitym wiosennym kwitnieniu zdobi ogrody i parki ciemnymi, purpurowymi liśćmi. Fot. G Falkowski.
Oczar pośredni (Hamamelis ×intermedia) ‘Westerstede’
Odmiana ceniona ze względu na atrakcyjne, obfite kwitnienie. Może być dużym krzewem (ok. 3–4 m wysokości) lub niewielkim drzewem o nisko osadzonej, szerokiej koronie. Wzniesione pędy układają się w kształt szerokiego wazonu lub kieliszka do martini. W zależności od pogody, przy dodatniej temperaturze w ciągu dnia, pąki kwiatowe rozwijają się od stycznia do marca. Kwiaty są intensywnie żółte, mają 4 długie, frędzelkowate płatki, które zdobią bezlistne pędy. W przypadku nadejścia mrozów płatki spiralnie zwijają się. Duże, ciemnozielone liście mają krótkie ogonki i zwykle są niesymetryczne. Jesienią efektownie przebarwiają się na żółto, czerwono i pomarańczowo. Gdy liście spadną, na gałązkach można zobaczyć w pełni wykształcone pąki kwiatowe, skupione po kilka lub kilkanaście na krótkopędach, na pędach dwuletnich i starszych.
Dereń biały (Cornus alba) MIRACLE ‘Verpaalen02’
Krzew o wielobarwnych – biało- i różowoobrzeżonych liściach. Różowa barwa obwódki zielonych liści jest szczególnie widoczna wiosną oraz wczesnym latem. Jesienią całe liście intensywnie przebarwiają się na różowo i purpurowo. Niezwykle atrakcyjne czerwone pędy przyciągają uwagę zimą. Krzew dorasta do ok. 2–3 m wysokości i podobnej szerokości. Liście najlepiej wybarwiają się u roślin sadzonych na stanowiskach słonecznych.
Hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata) MAGICAL MONT BLANC ‘Kolmamon’
Jedna z piękniejszych odmian hortensji bukietowej, dorastająca do ok. 1,5 m wysokości i podobnej szerokości. Pędy są mocne, sztywne i wyprostowane, a kwiaty wyłącznie płonne, zebrane w gęste, stożkowate kwiatostany, dorastające do 25 cm długości. Mają intensywnie biały kolor z początkowo charakterystycznym seledynowym zakończeniem. Kwitnienie rozpoczyna się w lipcu i trwa do września. Po przekwitnięciu kwiaty zasychają i pozostają ozdobą krzewu przez jesień i zimę. Liście są jajowate, ciemnozielone, po obu stronach szorstko owłosione.
Kwiatostany hortensji bukietowej MAGICAL MONT BLANC przypominają ośnieżone alpejskie szczyty, w miarę kwitnienia zmieniają barwę na różową. Fot. G.Falkowski.
Krzewuszka cudowna (Weigela florida) ‘Victoria’
Wspaniałe połączenie ciemnych liści i uroczych, różowych kwiatów. Ten gęsty, rozkrzewiony krzew o wzniesionych pędach dorasta do ok. 1,2 m wysokości i podobnej szerokości. Liście mają eliptyczny kształt i wyjątkową brązowopurpurową barwę. Kwitnienie rozpoczyna już w czerwcu. Intensywnie różowe kwiaty o wąskim, lejkowatym kształcie przypominają miniaturowe dzwoneczki. Są zebrane w wiechowate kwiatostany, które wspaniale prezentują się na tle kontrastowych, ciemnych, matowych liści.
Klon strzępiastokory (Acer griseum)
Jest to małe drzewo, dorastające do ok. 5 m wysokości. Cechą charakterystyczną gatunku, przyciągającą uwagę zwłaszcza w okresie bezlistnym, jest strzępiasto łuszcząca się, jasnobrązowa, błyszcząca kora. Cynamonowe, cienkie pasy odstają od pnia, po czym zwijają się w wąskie rurki, odsłaniając młodsze warstwy o oliwkowym odcieniu. Liście, złożone z 3 listków, mają ok. 6 cm długości. Od góry są ciemnozielone, spodem matowe i sinawe. Jesienią pięknie przebarwiają się na różne odcienie czerwone lub pomarańczowe.
Brzoza chińska (Betula albosinensis) ‘Fascination’
To odmiana o dekoracyjnej, łuszczącej się korze w kolorze różowo-kremowo-białym. Jest to drzewo średniej wielkości, dorastające do ok. 10–15 m (maks. 20 m) wysokości. Szerokostożkowata, ażurowa korona jest delikatnie owalna. Starsze pędy są wzniesione, natomiast najmłodsze gałązki delikatnie się przewieszają. Kora na młodych gałązkach jest różowawa i pokryta sinym nalotem. Liście występują sezonowo, wiosną są jasnozielone, latem ciemnozielone, a jesienią przebarwiają się na złocistożółte odcienie.
Tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera) ‘Snowbird’
To stosunkowo szybko rosnące drzewo, choć w przypadku tej odmiany ten przyrost jest zauważalnie wolniejszy w porównaniu do gatunku. Po 10 latach może osiągnąć ok. 4 m wysokości, docelowo dorasta nawet do 15–20 m. Korona jest piramidalna, u góry zaokrąglona. Odmiana przyciąga uwagę szerokim, kremowym obrzeżeniem liści. Kolor obrzeżenia jest początkowo żółty, z czasem staje się białokremowy. To przebarwienie liści utrzymuje się niemal do końca sezonu wegetacyjnego.
Cyprysik nutkajski (Chamaecyparis nootkatensis) ‘Klippert’
Jest to silnie rosnąca odmiana o atrakcyjnym stożkowatym, „płaczącym” pokroju. Po 10 latach uprawy osiąga ok. 2 m wysokości. Igły są zielone z niebieskawym nalotem. Pędy malowniczo przewieszają się w dół, co tworzy niezwykły efekt „płaczącego” drzewa. W porównaniu ze starszą odmianą ‘Pendula’ ma ładniejszy kształt i zabarwienie igieł. Najlepiej prezentuje się jako roślina soliterowa.
Płaczący pokrój, długie zwisające pędy oraz koronkowa budowa gałązek wyróżniają cyprysika nutkajskiego 'Klippert’. Fot. G.Falkowski.
Pnącza
Glicynia kwiecista (Wisteria floribunda) ‘Multijuga’ syn. ‘Macrobotrys’
To wieloletnie, silne, drewniejące pnącze, które rocznie przyrasta o 1–3 m. Docelowo może wspinać się do kilku metrów wysokości. Młode pędy owijają się ściśle wokół podpór w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara (pędy lewoskrętne), zupełnie odwrotnie niż w przypadku glicynii chińskiej. W maju, jeszcze przed lub wraz z rozwojem liści, z grubych pąków wyrastają długie kwiatostany, zbudowane z licznych, motylkowatych kwiatów w kolorze jasnego fioletu. Kwiatostany mają luźną budowę i są bardzo długie, mają od 40 cm do nawet 80 cm długości. Pojedyncze kwiaty są rozmieszczone na osi kwiatostanowej w większych odstępach niż u innych odmian.
Pod uprawę glicynii należy przygotować solidne podpory, po których będą się ona pięła. Mogą to być drewniane kratownice, przykręcane do ścian budynków od strony południowej, pergole, trejaże, altany czy metalowe konstrukcje. Zbyt słabe podpory mogą ulec uszkodzeniom pod wpływem dużego ciężaru roślin lub zostać zgniecione przez owijające się pędy.
Glicynia kwiecista 'Multijuga’ zachwyca obfitością kwitnienia oraz słodkim zapachem kwiatów. Fot. G.Falkowski.
Milin pośredni (Campsis ×tagliabuana) SUMMER JAZZ FIRE ‘Takarazuka Fresa’
Piękne, wolno rosnące, kompaktowe pnącze, wspinające się za pomocą powietrznych korzeni czepnych oraz lekko wijących się pędów. Rocznie przyrasta ok. 1 m. Ciemnozielone liście mają do 35 cm długości i są złożone z 7–10 ostro zakończonych, słabo ząbkowanych listków. Jesienią przebarwiają się na żółto. Oryginalne, trąbkowate, intensywnie czerwone kwiaty rozwijają się z pomarańczowych pąków w lipcu i sierpniu. Kwiaty są zebrane od kilku do kilkunastu w baldachogroniastych kwiatostanach na wierzchołkach jednorocznych pędów. Milin może być prowadzony w formie piennej w postaci niewielkiego drzewka.
Powojnik (Clematis) ‘Sweet Summer Love’
Jest to szybko rosnąca odmiana, dorastająca w sprzyjających warunkach do ok. 4 m wysokości. Liczne, niewielkie (średnica 3–4,5 cm), purpurowofioletowe kwiaty przyjemnie pachną. Kwitnie bardzo obficie w lipcu i sierpniu, a mniej obficie aż do października. Liście drobne, zielone, niezasychające aż do pierwszych przymrozków. Wymaga silnego wiosennego cięcia.
Obficie kwitnący powojnik 'Sweet Summer Love’ to polska odmiana, doskonale nadaje się do uprawy przy pergolach lub ażurowych ogrodzeniach. Fot. G.Falkowski.
Tomasz Dymny
Związek Szkółkarzy Polskich
